Wat is mediation? | Door Marjon Kuipers

Geplaatst op door in de categorie Geen categorie

Wat is mediation? | Door Marjon Kuipers

Mediation is een vorm van conflict bemiddeling waarbij een onafhankelijke bemiddelaar samen met partijen werkt aan een voor partijen aanvaarbare oplossing voor een probleem.

Volgens A. Brenninkmeijer,[1] voormalig hoogleraar staatsrecht in Leiden en directeur van het programma geschillenbeslechting van het E.M. Meijers Instituut van de Universiteit Leiden is de definitie van mediation:

“Mediation is een vorm van bemiddeling in conflicten, waarbij een neutrale bemiddelingsdeskundige, de mediator, de onderhandelingen tussen partijen begeleidt teneinde vanuit hun werkelijke belangen tot gezamenlijk gedragen en voor ieder van hen optimale resultaten te komen”.

Het woord “mediation” is niet opgenomen in de Dikke van Dale. Het woord mediation is afgeleid van het Latijn en komt van Mediation hetgeen het best te vertalen is als “in het midden”.
In die zin dekt de term mediation beter de lading van dan de Nederlandse vertaling bemiddelen.
Bij bemiddelen immers zou men kunnen verwachten dat de bemiddelaar met een voorstel of een oplossing komt. Dit is niet wat de mediator in basis doet. De mediator heeft geen inhoudelijke inbreng maar functioneert als procesbegeleider.

De Europese Raad[2]  geeft in haar richtlijn van 21 mei 2008 betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken het volgende weer aangaande de definitie van mediation:

  1. a) „bemiddeling/mediation”: een gestructureerde procedure, ongeacht de benaming, waarin twee of meer partijen bij een geschil zelf pogen om op vrijwillige basis met de hulp van een bemiddelaar/mediator hun geschil te schikken. Deze procedure kan door de partijen worden ingeleid of door een rechterlijke instantie worden voorgesteld of gelast, dan wel in een lidstaat wettelijk zijn voorgeschreven.

Zij omvat bemiddeling/mediation door een rechter die niet verantwoordelijk is voor een behandeling in rechte van het betrokken geschil. Bemiddeling/mediation omvat niet de pogingen, ondernomen door de rechterlijke instantie waarbij een zaak aanhangig is gemaakt, om binnen de desbetreffende gerechtelijke procedure een geschil te beslechten;

  1. b) „bemiddelaar/mediator”: een derde die wordt verzocht op doeltreffende, onpartijdige en bekwame wijze een bemiddeling/mediation te leiden, ongeacht de benaming of het beroep van die derde in de betrokken lidstaat en ongeacht de wijze waarop deze is aangewezen of is aangezocht om de bemiddeling/mediation te leiden.

In het boek De 10 vaardigheden van mediation[3] schrijft Van Meeteren met name over wat de mediator niet is.  De mediator is geen adviseur, therapeut, advocaat, coach, bemiddelaar, rechter, P&O’er. Van Meeteren legt de nadruk op wat de mediator doet in plaats van wat hij is namelijk partijen helpen hun conflict op te lossen. Daarmee heeft een mediator volgen Prein een faciliterende rol in plaats van een bemiddelende rol.

Methodieken
Mediation gaat doorgaans uit van het Harvard-model voor onderhandelingen. Volgens het mediation woordenboek (bron: www.mediationwoordenboek.nl) is het Harvard-model  “Een onderhandelingsmodel waarbij niet naar de standpunten maar naar de onderliggende belangen wordt gekeken. Daarbij wordt inhoud en relatie van elkaar gescheiden “scheid de persoon van het probleem”. Vanuit dit besef van onderliggende belangen (en met name de gemeenschappelijke belangen) weet de mediator betrokkenen te bewegen tot het nadenken over (alternatieve en creatieve) oplossingen, die dan worden getoetst aan objectieve criteria”

Daarnaast zijn er vijf verschillende methoden van mediation te benoemen.

– Narratieve mediation
– Evaluatieve mediation
– Faciliterende mediation
– Oplossingsgerichte mediation
– Transformatieve mediation

“Spreek u uit en laat uw mening horen”
Uit Judas | Amos Oz

 Narratieve mediation
“Spreek u uit en laat uw mening horen”
Uit Judas | Amos Oz

Het woord narrare komt uit het Latijn en betekent zowel verhalen als vertellen. Verhalen kunnen helpend zijn. Verhalen kunnen helend zijn.
De narratieve mediation richt zich op het creëren van een nieuwe conflictvrije werkelijkheid.
Het uitgangspunt is dat partijen ieder de verhalen vanuit hun eigen werkelijkheid leven en dat deze werkelijkheid subjectief is. De absolute waarheid bestaat niet en is slechts een concept in een persoonlijk representatiesysteem.

De oorsprong van de narratieve mediation is gelegen in het sociaal constructionisme. Dit is een filosofische psychologische stroming die er vanuit gaat dat wij onze eigen werkelijkheid kleuren. Een werkelijkheid die sterk gekleurd is door onze sociale achtergrond.

In de stroming van het sociaal constructionisme wordt de taal niet gezien als het instrument waarmee we een beschrijving van de werkelijkheid geven maar als en middel waarmee we de onze werkelijkheid vormgeven.  De mens wordt vanaf de dag van zijn of haar geboorte gevoed met taal en daarmee ontstaat al direct een epistemologisch, ook genaamd, kennistheoretisch construct dat bepalend is voor zijn ontwikkeling en kijk op de wereld.

Taal is het voertuig voor het maken van verhalen die wij kunnen delen met anderen. Er vanuit gaande dat wij allemaal ons eigen verhaal construeren, gebaseerd op onze beleving van onze eigen interne binnenwereld betekent dat er veel verhalen circuleren die allemaal waar zijn en ook weer niet waar zijn.

Als partijen binnen mediation dit kunnen geloven dan biedt dit mogelijkheid tot het creëren van een nieuw verhaal waarbij mogelijke pijnpunten vervangen zijn voor een andere helende beleving.

Wij mensen maken dus verhalen op basis van onze eigen waarneming. Deze waarneming is onze perceptie op de gebeurtenis en niet de ervaring zelf. Als je ervan uit kunt gaan dat ieder zijn eigen unieke manier van waarnemen heeft dan weet je ook dat deze waarneming voor iemand persoonlijk objectief kan lijken maar in relatie tot het grotere geheel per definitie subjectief is.

De eerste wet van Miller
De Amerikaanse psycholoog George A. Miller[5] publiceerde in 1956 zijn beroemde 

wetenschappelijke verhandeling The Magical Number Seven, Plus or Minus Two (de wet van 7+2).
Miller toonde aan dat ons bewuste geheugen per keer slechts tussen de vijf en negen informatie-eenheden kan opslaan.

Hoe wij als individu in relatie tot onze sociale achtergrond en persoonlijke geschiedenis in het leven staan, kleurt onze waarneming.

Filtering van de waarneming
Omdat wij aan alle informatie die op ons afkomt slechts beperkt bewust betekenis kunnen geven, wordt informatie gefilterd. Deze filtering bepaalt onze realiteit.

De filtering die wij intern en onbewust toepassen is verbonden met onze cultuur, onze achtergrond, opleiding en is gevoed door ons systeem van herkomst.

filter
De tekening geeft weer dat het poppetje (partij 1) links informatie binnen krijgt.
Deze informatie wordt gefilterd. Dit is symbolisch weergegeven door het theezeefje.
Vervolgens komt dit poppetje met de gefilterde informatie naar buiten richting het poppetje (partij II) rechts. Deze filtert de reeds gefilterde informatie door zijn of eigen filter. In deze tekening symbolisch weergegeven door een trechtertje.

Het poppetje komt met zijn informatie naar buiten richting het andere poppetje en hier gaat de informatie weer door het theezeefje. Binnen conflicten kan dit proces eindeloos doorgang vinden. Partijen kunnen niet meer zien dat zij informatie op verschillende wijzen filteren en kunnen niet meer nieuwsgierig zijn naar hoe de filters op elkaar te laten aansluiten.

Het uiten van onze interne wereld doen wij via de taal.

Twee personen kunnen in basis hetzelfde bedoelen maar door het gebruik van verschillende woorden een andere werkelijkheid creëren. Het toekennen van verschillende betekenissen aan eenzelfde ervaring of gebeurtenis kan hierdoor gemakkelijk leiden tot een conflict.

Binnen de narratieve mediation heeft de mediator aandacht en begrip voor het verhaal van beide partijen. Middels gesprekstechnieken beweegt de mediator partijen zelf nieuwe elementen aan het eigen verhaal toe te voegen waarmee een meer helpende kijk op de werkelijkheid kan ontstaan. Door zuiver te leren waarnemen, los van een eigen interpretatie, is de narratieve mediator in staat zijn eigen zintuiglijk waarnemingsvermogen te vergroten en de verhalen van beide partijen waar te nemen zonder er zijn of haar eigen betekenis aan te verlenen.

Daarbij maakt de mediator op basis van de verhalen van partijen zelf een aanvullend verhaal. Hierbij veroorlooft de mediator zich om bewust nieuwe elementen toe te voegen en bestaande elementen weg te laten.

De tweede wet van Miller

Miller publiceerde na het succes van zijn eerste wet de „Tweede wet van Miller”

“Als je wilt begrijpen wat iemand anders bedoelt moet je eerst geloven dat het waar is wat de ander vertelt om je daarna af te vragen waar het de waarheid van is”

De tweede wet van Miller zegt voor gelijk te oordelen eerst te luisteren naar wat iemand vertelt met als doel de ander te willen begrijpen zonder de eigen invulling over de gesproken woorden leidend te laten zijn.

Uiteraard betekent dit niet dat alleen de werkelijkheid van de ander geldt.  Het doel van de wet is dat je beter luistert naar de ander en dat dit de voorwaarde is voor gelijkwaardige communicatie.

Als “de” waarheid niet bestaat dan narratieve mediation mogelijkheden tot het overeenkomen van een gemeenschappelijke nieuwe waarheid die even goed niet waar hoef te zijn maar waar beide partijen zich wel in kunnen vinden. Het is de verbinding van het verhaal waar men in staat en het verhaal dat ontstaat.

Oorsprong van het vertellen van verhalen
“Wat je gelooft is waar” – Wammes Waggel

Al sinds het ontstaan van de mensheid maken mensen verhalen. Het verhaal is er. Ieder mens heeft een eigen verhaal. Wij hebben verhalen nodig om onze ervaringen te kunnen verklaren en om betekenis aan ons leven te kunnen geven. Met een verhaal heeft een mens een geschiedenis.

Zeker toen de mensheid nog geen geschreven taal had was het vertellen van verhalen de enige mogelijkheid om informatie over te brengen.

Het vertellen van verhalen was een communicatiemiddel waarbij fantasie en werkelijkheid soms in elkaar overliepen.

Het meest bekende verhaal is misschien wel de Bijbel. Een verhaal uit overlevering dat duizenden jaren later nog een kompas is voor veel mensen.

Een ander bekend verhaal zijn vertellingen in Duizend-en-een-nacht. Dit is een verzameling oosterse verhalen ouder dan onze christelijke jaartelling. Sommige verhalen dateren al vanuit de vijfde eeuw. De verhalen werden vroeger al gebruikt door Oosterse wijzen om hun toehoorders te onderwijzen en soms ook een les te leren.

Daarnaast konden verhalen ook troost bieden en inzicht geven.

De Perzische arts-psychotherapeut Nossrat Pesechkian schreef het boek “Oriental Stories as Tools in Psychotherapy” In dit boek verwoord hij hoe hij de oude cultuurverhalen heeft gebruikt in psychotherapie en bij conflicten.

Verklaring van de werking van narratieve mediation

Volgens de kern van de systeemtheorie geldt dat de menselijke gedragingen enkel verklaarbaar kunnen worden in de context van het omgevende systeem.

Binnen conflicten zijn partijen ver van het gezamenlijke systeem af te komen staan en hebben een vergaande neiging zichzelf en hun kind(eren) over en weer los te zien van de conflictpartner.

Volgens de grondleggers van de systeemtheorie, Watzlawick en Beteson[6], is de systeemkracht sterker dan jezelf en is het systeem gericht op voortbestaan.

Daarnaast is de menselijke communicatie verbonden met een beliefsystem. Een beliefsystem is een mentaal eigen model waarmee we onze eigen interpretatie aan de werkelijkheid geven

Joep Choy (2005) geeft de volgende definitie van een beliefsystem:

Belief systems kunnen beschouwd worden als de onzichtbare chauffeurs van de menselijke communicatie. Het zijn beelden die een antwoord geven op de vraag waarom de dingen zijn zoals ze zijn en waarom de mensen doen zoals ze doen. Belief systems voorzien het gedrag van een betekenis en een legitimering”

Een verhaal dat raakt zorgt dat de betreffende persoon zich weer als onderdeel van het geheel kan zien. De persoon kan zich direct een andere werkelijkheid voorstellen door middel van de hernieuwde beelden die middels het nieuwe verhaal worden aangereikt. Door de hernieuwde beelden ontstaat een nieuw beliefsystem en de persoon kan zijn of haar plaats in het systeem bewust weer innemen.

Binnen een conflict zichzelf weer kunnen zien als een onderdeel van een groter geheel zorgt dat er een oplossing in zicht kan komen die eerder buitenbereik lag.

Vraag

“past het toepassen van de narratieve mediation methodieken in het beroepsprofiel van de MfN mediator?”

De gedragsregels van de Mediators federatie Nederland vermelden:

De mediator doet geen uitspraak over de kwestie of een onderdeel daarvan. Hij neemt dus geen beslissing over de inhoud van het conflict tussen partijen. De mediator is ook terughoudend in het geven van zijn mening of het geven van advies over wat een partij wel of niet zou moeten doen. Een mening of advies is doorgaans niet waardevrij en onpartijdig en verdraagt zich lastig met de partijautonomie en de neutrale rol van de mediator”.

Hoewel narratieve mediation veel elementen vanuit de verhalen van partijen bevat is het de mediator die sterk zijn stempel drukt op de inhoud van het helende verhaal. Om een nieuw verhaal te kunnen maken zal de mediator nieuwe elementen toevoegen. Soms met een uitspraak, nieuwe woorden en soms zelfs ook met een advies.

Volgens het beroepsprofiel mediator wordt volgens de Mediators federatie Nederland creativiteit van de mediator verwacht. Creativiteit is een belangrijk aspect in het kunnen schrijven van een nieuw verhaal.

Mijn ideeis dat het maken van een nieuw verhaal extra kwaliteiten van de mediator vergt maar daarnaast is ook het geloof van de mediator in de kracht van het helende verhaal een belangrijk component. Immers onderzoekers Scott Miller & Duncan hebben aangetoond dat ieder methode geloofwaardig wordt in de handen van degene die er mee werkt.

Een verhaal dat niet aanhaakt is geen helend verhaal te noemen en zal dus ook zijn “werk” niet kunnen doen en de mediator loopt kans zijn positie in de mediation te verliezen.

Een geslaagd verhaal dat aan kan haken bij de interne beelden en vanuit hieruit een nieuwe helende werkelijkheid kan helpen creëren kan een mooie manier zijn een vastgelopen mediation weer vlot te trekken waar een ieder weer de plek kan krijgen die hem of haar toekomt.

Conclusie
Strikt de gedragsregels volgend is mijn conclusie dat het aanbieden aan een nieuw verhaal aan partijen niet past binnen strikte voorwaarden voor mediation. Echter mediators die de gave hebben van het maken en vertellen van verhalen kunnen een mediation weer vlot trekken en partijen net dat stuk inzicht geven dat ontbrak. In die zin past het geheel wel in de context van mediation.

 

[1] Brenninkmeijer, A.F.M. &. Bonenkamp, H.J., Handboek mediation, Sdu Uitgevers, Den Haag 2013.

[2] https://mediatorsfederatienederland.nl/content/uploads/sites/2/2014/06/EuropeseRichtlijnMediation.pdf
27 december 2015

[3] Meeteren, H. Van, De 10 vaardigheden van mediation, Business Contact, Amsterdam 2004.

[5]https://www.psych.utoronto.ca/users/peterson/psy430s2001/Miller%20GA%20Magical%20Seven%20Psych%20Review%201955.pdf

[6] https://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/assets/articles/articles_2682pdf.pdf

Terug naar het overzicht